วงล้อสี
วงล้อสีคือเครื่องมือที่จัดเรียงสีตามลำดับความสัมพันธ์ของแสงและเม็ดสี ช่วยให้นักวาดเห็นว่าสีไหนเข้ากันได้ และสีไหนตัดกัน ชาวตะวันตกมักเรียนเรียงแบบ 12 สี ส่วนช่างไทยเรียนแบบอื่น แต่หลักการเดียวกันคือความสัมพันธ์ของสี
สีปฐมภูมิ ทุติยภูมิ ตติยภูมิ
สีทั้งหมดเกิดจากการผสมสีหลัก 3 กลุ่ม
สีปฐมภูมิ (Primary) คือ แดง เหลือง น้ำเงิน เป็นสีที่ผสมกันเองไม่ได้ แต่นำมาผสมเป็นสีอื่นได้ทั้งหมด
สีทุติยภูมิ (Secondary) คือสีที่ได้จากการผสมสีปฐมภูมิ 2 สี ได้แก่ เขียว (น้ำเงิน+เหลือง), ส้ม (แดง+เหลือง), ม่วง (แดง+น้ำเงิน)
สีตติยภูมิ (Tertiary) คือสีที่ได้จากการผสมสีปฐมภูมิกับสีทุติยภูมิที่อยู่ติดกัน เช่น เหลืองอมเขียว แดงอมส้ม ฟ้าอมม่วง ทำให้วงล้อสีมีถึง 12 สี
สีคู่ตรงข้าม
สีคู่ตรงข้าม (Complementary) คือสีที่อยู่คนละฝั่งของวงล้อสี เมื่อนำมาวางคู่กันจะตัดกันเด่นชัดที่สุด เช่น
- แดง ↔ เขียว
- น้ำเงิน ↔ ส้ม
- เหลือง ↔ ม่วง
การวางสีคู่ตรงข้ามเคียงกันทำให้ภาพ "ป๊อป" และมีพลัง เช่น ดอกไม้แดงกับใบไม้เขียว หรือท้องฟ้าส้มยามเย็นกับเงาสีน้ำเงิน
ถ้าอยากให้สีตรงข้ามกลมกลืนขึ้น ให้ใช้สีหนึ่งเป็นสีหลักในพื้นที่ใหญ่ และอีกสีเป็นจุดเด่นเล็ก ๆ เช่น สีเขียวทั้งภาพ แล้วค่อยแทรกแอปเปิลแดงเพียงลูกเดียว
สีกลมกลืน
สีกลมกลืน (Analogous) คือสีที่อยู่ติดกันบนวงล้อสี เช่น เหลือง เหลืองส้ม ส้ม หรือ ฟ้า ฟ้าเขียว เขียว การใช้สีกลุ่มนี้ในภาพเดียวให้ความรู้สึกสงบ อบอุ่น และกลมกลืนแบบธรรมชาติ เหมาะกับภาพวิว ทะเล หรือใบไม้ในฤดูใบไม้ร่วง
สีโทนร้อนและโทนเย็น
แดง ส้ม เหลือง ให้ความรู้สึกอบอุ่น สดใส เร่งรีบ เต็มไปด้วยพลัง เหมาะกับภาพพระอาทิตย์ตก ไฟ หรืออาหารน่ารับประทาน
ฟ้า เขียว ม่วง ให้ความรู้สึกสงบ เย็นสบาย ลึกลับ เหมาะกับภาพทะเล ท้องฟ้า ป่าเขา หรือฉากกลางคืน
การสลับโทนร้อนเย็นภายในภาพเดียวช่วยสร้างมิติ เช่น ทุ่งหญ้าเย็น (เขียว) กับพระอาทิตย์ตก (ส้มแดง) ที่ตัดกันสวยงาม
นำไปใช้จริง
- วาดเป็นประจำ ลองวาดวงล้อสีเองบ่อย ๆ จะจำความสัมพันธ์ของสีได้เองโดยไม่ต้องเปิดดู
- ฝึกผสมสี ผสมสีให้ได้ 12 สีจากสีปฐมภูมิ 3 สี ก็จะเข้าใจเม็ดสีอย่างแท้จริง
- ใช้คู่กับอารมณ์ เลือกโทนสีให้เข้ากับเรื่องราวของภาพ — ภาพลุยป่าใช้โทนเย็น ภาพกองไฟใช้โทนร้อน
- ดูผลงานจริง สังเกตว่าผลงานที่ชอบใช้สีแบบไหน แล้วลองลอกตามเพื่อเรียนรู้