โอฟีเลีย (Ophelia)

ภาพรวม

โอฟีเลีย เป็นผลงานของจอห์น เอเวอเรตต์ มิเลส์ จิตรกรกลุ่มพรีราฟาเอลไลต์ชาวอังกฤษ วาดระหว่างปี ค.ศ. 1851–1852 จัดแสดงที่เทตบริเตน ภาพแสดงโอฟีเลียจากบทละครแฮมเล็ตของเชกสเปียร์ที่จมน้ำตายกลางลำธาร พร้อมพวงมาลัยดอกไม้รอบตัว ความงามอันบริสุทธิ์ที่ซ่อนความเศร้าลึกไว้ใต้ผิวน้ำ

ความตายที่งดงามที่สุดในวรรณกรรม

ฉากนี้มาจากบทบรรยายของพระราชินีในแฮมเล็ต ที่เล่าว่าโอฟีเลียคลานขึ้นไปห้อยพวงมาลัยบนต้นวิลโลว์ แล้วพลัดตกลงไปในลำธาร ร้องเพลงคร่ำครวญไปพลางจมน้ำไปพลางโดยไม่ทุกข์ทรมาน

มิเลส์เลือกวาดขณะที่ร่างของเธอกำลังลอย ริมฝีปากแย้มร้องเพลง แต่ดวงตาเบิกกว้างไร้ความรู้สึก เป็นการผสมความงามกับความตายที่กลายเป็นจุดเปลี่ยนของงานศิลปะอังกฤษในยุควิกตอเรีย

ภารกิจเก็บดอกไม้

มิเลส์ใช้เวลาห้าเดือนในการวาดทุ่งดอกไม้ริมแม่น้ำโฮกสมิลล์ในเขตเซอร์รีย์ โดยไปนั่งกลางแดดและกลางฝนวันแล้ววันเล่าเพื่อเก็บรายละเอียดของต้นกก ดอกเดซี่ และสมุนไพรต่าง ๆ ที่แทบทุกต้นมีความหมายเชิงสัญลักษณ์

ส่วนแบบนางคือลิซซี ซิดดัล ผู้ที่ต้องนอนแช่อยู่ในอ่างน้ำนานหลายชั่วโมงจนไฟตะเกียงที่ใช้ให้ความอบอุ่นดับ เกิดเป็นหวัดปอดบวมขั้นรุนแรง เรื่องนี้กลายเป็นตำนานของความทุ่มเทและความเสี่ยงของศิลปินกับนางแบบในยุคนั้น

สิ่งที่ควรสังเกตเมื่อดูภาพนี้

• โอฟีเลียที่ลอยอยู่บนผิวน้ำ ปากแย้มร้องเพลงแต่ตากลับเบิกกว้างไร้ความรู้สึก
• ดอกไม้แต่ละชนิดในภาพต่างมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ — กุหลาบ ไวโอเล็ต เดซี่ ดอกป๊อปปี้
• เสื้อผ้าที่ลอยเป็นระบายรอบตัวเธอ ราวกับถูกน้ำค้ำไว้
• ลำธารที่วาดด้วยความละเอียดของต้นกกและใบไม้ทุกใบ
• แสงที่ส่องลงมาจากด้านบน ทำให้ฉากดูงดงามแม้จะเป็นฉากตาย

ความโหดร้ายที่ซ่อนในความงาม

มิเลส์วาดฉากนี้ให้ดูโรแมนติกจนลืมไปว่ามันคือภาพการตาย แต่รายละเอียดทุกอย่างล้วนบอกถึงความตาย ทั้งความเงียบของน้ำ เสียงเพลงที่จางหาย และท่าทางที่ไร้การต่อสู้ของโอฟีเลียที่ยอมรับชะตากรรมของตัวเอง

การผสมความงามกับความเศร้าแบบนี้เองที่ทำให้ภาพนี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของศิลปะพรีราฟาเอลไลต์ และเป็นภาพที่ศิลปินรุ่นหลังยกย่องว่า เป็น ภาพการตายที่งดงามที่สุดในประวัติศาสตร์ศิลปะ

ตำนานของลิซซี ซิดดัล

ลิซซี ซิดดัล นางแบบผู้เป็นตำนานของขบวนการพรีราฟาเอลไลต์ ต้องนอนแช่ในอ่างน้ำเป็นเวลานานหลายชั่วโมงระหว่างการวาด ครั้งหนึ่งไฟตะเกียง ที่ให้ความอบอุ่นดับลง เธอไม่กล้าขยับตัวเพราะกลัวเสียท่า จึงนอนตัวแข็งอยู่ในน้ำเย็นจนเกิดอาการปอดบวมขั้นรุนแรง

พ่อของลิซซีเกือบฟ้องร้องมิเลส์ แต่สุดท้ายทุกอย่างจบลงด้วยการที่ลิซซีเองก็กลายเป็นจิตรกรและภรรยาของดันเต กาเบรียล รอสเซตติ ก่อนเสียชีวิตลงในวัยเพียง 32 ปี — ชีวิตที่สั้นแต่มีอิทธิพลต่อศิลปะอังกฤษอย่างมหาศาล

แหล่งอ้างอิง

1. เทตบริเตน กรุงลอนดอน (เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์) ↗
2. บทความ Ophelia (painting) — Wikipedia ภาษาอังกฤษ ↗

ภาพตัวอย่างในหน้านี้มาจาก Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ) นำมาใช้เพื่อการศึกษาและสื่อสารความรู้ศิลปะเท่านั้น