หญิงสาวกับต่างหูมุก (Girl with a Pearl Earring)

ภาพรวม

หญิงสาวกับต่างหูมุก เป็นภาพวาดสีน้ำมันของโยฮันเนส เฟอร์เมร์ จิตรกรชาวดัตช์ในยุคทองของเนเธอร์แลนด์ วาดขึ้นราวปี ค.ศ. 1665 ปัจจุบันจัดแสดงที่เมาริทสไฮส์ กรุงเฮก ภาพนี้ถูกขนานนามว่า "โมนาลิซาแห่งแดนเหนือ" ด้วยแววตากับรอยยิ้มเล็ก ๆ ที่จับใจผู้ชม

หญิงสาวในภาพคือใคร

เธอในภาพไม่ใช่บุคคลมีตัวตนที่ระบุได้ ภาพนี้จัดอยู่ในประเภท tronie คือภาพศึกษาใบหน้าหรือสีหน้าท่าทางแบบหนึ่งที่นิยมในยุคทองดัตช์ มิใช่ภาพเหมือนเพื่อระลึกถึงบุคคลใดบุคคลหนึ่งโดยเฉพาะ บางแหล่งสันนิษฐานว่าอาจเป็นสาวใช้ในบ้านของเฟอร์เมร์ หรือลูกสาวของเขา

ต่างหูมุกที่ดูใหญ่โตในภาพนั้นอาจเป็นเพียงกระจกเจียรหรือมุกเคลือบเงิน เพราะหญิงรับใช้คงไม่สามารถมีมุกแท้ขนาดนั้นได้ แต่แสงที่ตกกระทบทำให้มันเปล่งประกายราวอัญมณีล้ำค่า

แสงและเทคนิค

เฟอร์เมร์เป็นจอมยุทธ์แห่งแสง ภาพนี้สะกดใจผู้ชมด้วยพื้นหลังสีเข้มและแสงที่สาดลงบนใบหน้าและต่างหู วิธีที่เขาจัดวางหญิงสาวให้หันไหล่มาแต่ใบหน้าเหลียวกลับ หันมามองปะทะสายตาผู้ชมโดยตรง สร้างความรู้สึกใกล้ชิดราวกับกำลังคุยด้วย

นักวิเคราะห์เชื่อว่าเฟอร์เมร์อาจใช้กล้องออบสคูรา (camera obscura) เป็นเครื่องมือช่วยจัดองค์ประกอบและจับแสง ทำให้รายละเอียดที่ดูสมจริงและแสงที่นุ่มนวลเป็นเอกลักษณ์ของเขา

ทำไมถึงโด่งดัง

ภาพนี้ถูกลืมไปนานร่วมสองศตวรรษ ก่อนถูกค้นพบใหม่ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 และขึ้นสู่ความเป็นอมตะเมื่อมีผู้คนนับล้านได้ชมผ่านหนังสือพิมพ์ โปสการ์ด และอินเทอร์เน็ต

ในปี ค.ศ. 1999 นักเขียนเทรซี เชอวาเลียร์ แต่งนวนิยายจากจินตนาการถึงเบื้องหลังภาพนี้ และในปี ค.ศ. 2003 ถูกสร้างเป็นภาพยนตร์ชื่อเดียวกัน ทำให้หญิงสาวกับต่างหูมุกกลายเป็นหนึ่งในภาพที่คนทั้งโลกรู้จักมากที่สุด

สิ่งที่ควรสังเกตเมื่อดูภาพนี้

• ต่างหูมุกที่วาดด้วยแค่ฝีแปรงสองสามจังหวะ แต่กลับเปล่งประกายเสมือนจริง
• พื้นหลังสีเข้มสนิทที่บีบให้สายตาตกไปที่ใบหน้าเพียงจุดเดียว
• ใบหน้าหันมาปะทะสายตาผู้ชมโดยตรง แต่ไหล่หันไปทางอื่น สร้างความมีชีวิต
• ริมฝีปากอ้าเล็กน้อยราวกับกำลังจะพูด
• แววตาที่ดูจริงใจและเข้าถึงได้ ต่างจากภาพบุคคลในยุคนั้นที่มักเย็นชา

ชีวิตและงานของเฟอร์เมร์

โยฮันเนส เฟอร์เมร์ (ค.ศ. 1632–1675) วาดภาพไว้เพียงราว 34–37 ภาพเท่านั้น เพราะเขาใช้เวลากับแต่ละภาพอย่างยาวนาน ท่ามกลางภาระครอบครัวใหญ่และอาชีพนายหน้าค้าขายศิลปะ ทำให้ผลงานของเขาหายากและล้ำค่า

ภาพนี้วาดในยุคที่เฟอร์เมร์หันมาวาดภาพ tronie หรือภาพศึกษาใบหน้าซึ่งไม่ใช่ภาพเหมือนของบุคคลจริง เทคนิคแบบเดียวกันนี้เอง ที่ทำให้ภาพอื่นของเขาอย่าง นมหนึ่งถ้วย และ ทิวทัศน์เดลฟต์ ยังงดงามและเป็นที่จดจำ

จากภาพที่ถูกลืมสู่นวนิยายและภาพยนตร์

ภาพนี้ถูกค้นพบอีกครั้งในศตวรรษที่ 19 โดยนักสะสมชาวฝรั่งเศส และมีชื่อเดิมยาวเหยียดจนถูกย่อเหลือเพียง หญิงสาวกับต่างหูมุก เช่นทุกวันนี้

ในปี ค.ศ. 1999 เทรซี เชอวาเลียร์แต่งนวนิยายจินตนาการถึงเบื้องหลังภาพนี้ จนถูกสร้างเป็นภาพยนตร์ในปี ค.ศ. 2003 ทำให้ภาพกลายเป็นที่รู้จักในระดับสากล และถูกเรียกว่า โมนาลิซาแห่งแดนเหนือ อย่างเต็มภาคภูมิ

แหล่งอ้างอิง

1. เมาริทสไฮส์ กรุงเฮก (เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์) ↗
2. บทความ Girl with a Pearl Earring — Wikipedia ภาษาอังกฤษ ↗

ภาพตัวอย่างในหน้านี้มาจาก Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ) นำมาใช้เพื่อการศึกษาและสื่อสารความรู้ศิลปะเท่านั้น