เพชฌฆาตวันที่ 3 พฤษภาคม 1808 (The Third of May 1808)

ภาพรวม

เพชฌฆาตวันที่ 3 พฤษภาคม 1808 เป็นภาพของฟรันซิสโก โกยา จิตรกรชาวสเปน วาดในปี ค.ศ. 1814 เพื่อระลึกถึงการประหารชีวิตชาวสเปนโดยทหารของนโปเลียนในปี ค.ศ. 1808 ภาพชายสวมเสื้อขาวกางแขนรับกระสุนอย่างไม่มีทางสู้ ใต้แสงตะเกียงอันสว่างจ้า กลายเป็นภาพต่อต้านความโหดร้ายของสงครามที่เป็นอมตะที่สุดภาพหนึ่งของโลก

การต่อต้านที่ต้องชดใช้

เมื่อฝรั่งเศสนำโดยนโปเลียนรุกรานสเปน ชาวสเปนบางส่วนลุกฮือต่อต้าน ในคืนวันที่ 2 พฤษภาคม 1808 มีการปะทะกัน และเช้าวันรุ่งขึ้นทหารฝรั่งเศสก็กวาดต้อนนักโทษไปยิงทิ้งบนเนินเขา โดยที่เชลยไม่รู้ว่ากำลังจะถูกประหารจนวินาทีสุดท้าย

โกยาชาวสเปนเองเห็นเหตุการณ์โหดร้ายนี้และบันทึกไว้ในภาพ ต่างจากภาพประวัติศาสตร์ยุคก่อนที่มักเชิดชูวีรบุรุษ ภาพนี้กลับแสดงความน่าสะพรึงของเหยื่อผู้ไม่รู้ชะตากรรม และการยิงที่เย็นชาไร้ปราณีของเพชฌฆาตที่หันหลังให้กัน

แสงไฟที่แยกชะตากรรม

โกยาใช้แสงจากตะเกียงรูปสี่เหลี่ยมบนพื้นสาดแสงจ้าลงบนตัวเอก เสื้อขาวสว่างของชายกางแขนทำให้เขากลายเป็นจุดโฟกัสในความมืดมิดของยามรุ่งเช้า — ขณะที่แถวเหยื่อที่รอชะตากรรมยังคงยืนนิ่งอยู่หลังเขา

ภาพนี้วางรากฐานให้งานศิลปะต่อต้านสงครามรุ่นหลัง ตั้งแต่งานของเอดูอาร์ มาแน ไปจนถึงกูเอร์นิกาของปิกัสโซที่รับแรงบันดาลใจจากท่าทางของผู้ถูกยิงโดยตรง

สิ่งที่ควรสังเกตเมื่อดูภาพนี้

• ชายสวมเสื้อขาวกางแขนทั้งสองข้างเป็นรูปกางเขน — ท่าทางพลีชีพของพระเยซู
• ตะเกียงสี่เหลี่ยมบนพื้นที่สาดแสงจ้าลงบนตัวเอก ท่ามกลางความมืด
• แถวเพชฌฆาตที่ยืนหันหลังให้กัน ไม่มีใบหน้าให้เห็น — ความโหดร้ายที่ไร้ตัวตน
• มือของชายที่กางแขนมีรอยแดงราวรอยตอกตะปูของพระเยซู
• ภูเขาหินและกำแพงที่ปิดกั้นทางหนีของผู้ถูกประหาร

ภาพประวัติศาสตร์ที่ตั้งคำถามกับชัยชนะ

โกยาวาดภาพนี้สองปีหลังเหตุการณ์จริง เพื่อระลึกถึงชาวสเปนที่ต่อต้านการรุกรานของนโปเลียน แต่เขากลับไม่เลือกวาดภาพวีรบุรุษที่ชนะสงคราม กลับเลือกวาดเหยื่อที่กำลังถูกยิงอย่างไม่มีความหมาย — นี่คือการหักมุมภาพประวัติศาสตร์แบบเดิมที่เชิดชูผู้ชนะ

เมื่อเปรียบเทียบกับภาพคู่ The Second of May ที่แสดงการปะทะกันของฝูงชน ภาพนี้กลับเน้นความเงียบและความโดดเดี่ยวของผู้ถูกยิง ทำให้ผู้ชมรู้สึกเห็นอกเห็นใจมากกว่าตื่นเต้น

ต้นแบบของศิลปะต่อต้านสงคราม

ภาพนี้กลายเป็นต้นแบบของงานศิลปะที่วิพากษ์สงคราม ทั้งการวางองค์ประกอบและสัญลักษณ์ของเหยื่อผู้บริสุทธิ์ ปิกัสโซนำแรงบันดาลใจ จากท่าทางกางแขนของชายในภาพนี้ไปใช้ใน Guernica ภาพต่อต้านสงครามที่โด่งดังที่สุดของโลก

อิทธิพลยังขยายไปยังภาพยนตร์และสื่อร่วมสมัย การที่เราเห็นภาพเหยื่อพลเรือนในข่าวสงครามและรู้สึกสะเทือนใจ ล้วนสืบทอดมาจากวิธีที่โกยา บังคับ ให้ผู้ชมเผชิญหน้ากับความตายอย่างตรงไปตรงมา

แหล่งอ้างอิง

1. พิพิธภัณฑ์ปราโด กรุงมาดริด (เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์) ↗
2. บทความ The Third of May 1808 — Wikipedia ภาษาอังกฤษ ↗

ภาพตัวอย่างในหน้านี้มาจาก Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ) นำมาใช้เพื่อการศึกษาและสื่อสารความรู้ศิลปะเท่านั้น