เลส เมนินาส (สาวน้อยในราชสำนัก) (Las Meninas)

ภาพรวม

เลส เมนินาส หรือ "สาวน้อยในราชสำนัก" เป็นผลงานของดีเอโก เบลัซเกซ จิตรกรในราชสำนักสเปน วาดในปี ค.ศ. 1656 จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ปราโด ภาพนี้ถูกเรียกว่า "เทววิทยาแห่งการวาดภาพ" เพราะเป็นการเล่นกับความจริงและภาพลวงตาอย่างซับซ้อนที่สุดในประวัติศาสตร์ศิลปะ

ใครมองใคร

เบื้องหน้าเราคือเจ้าหญิงอินฟันตามาร์การีตาวัยห้าขวบ ล้อมรอบด้วยสาวใช้ แคระ สุนัข และตัวเบลัซเกซเองที่ยืนถือพู่กันราวกับกำลังวาดภาพเราอยู่

ปริศนาคือเรื่องของกระจกบนผนังด้านหลัง ซึ่งสะท้อนเงาของกษัตริย์เฟลิเปที่ 4 กับพระมเหสี ดังนั้นจุดที่เรายืนดูภาพจึงเป็นตำแหน่งของราชวงศ์จริง ๆ ภาพจึงเป็นเหมือนสนามแห่งการแลกเปลี่ยนสายตาระหว่างผู้ถูกวาด ผู้วาด และผู้ชม ที่ซ้อนกันหลายชั้นจนน่าเวียนหัว

ภาพวาดที่วาดการวาดภาพ

เบลัซเกซแอบวาดตัวเองลงในภาพ ถือพู่กันมองไปข้างหน้า ราวกับกำลังวาดภาพบุคคลขนาดใหญ่บนผ้าใบที่หันหลังให้เรา จึงเกิดคำถามว่า เราเองก็อยู่ในฉากนั้นด้วยหรือเปล่า ความคลุมเครือนี้ทำให้ภาพเป็นบทสนทนาเรื่องการสร้างสรรค์ศิลปะ และทำให้มันกลายเป็นแรงบันดาลใจให้ศิลปินรุ่นหลังมากมาย

ปิกัสโซถึงกับวาดภาพนี้ซ้ำใหม่ถึงห้าสิบแปดครั้ง และฟูโกต์ นักปรัชญาชื่อดังก็ใช้ภาพนี้เปิดหนังสือเรื่องการวิเคราะห์เรื่องการมองเห็นของมนุษย์

สิ่งที่ควรสังเกตเมื่อดูภาพนี้

• เบลัซเกซเองที่ยืนถือพู่กันข้างผ้าใบขนาดใหญ่ หันมามองผู้ชม
• เจ้าหญิงมาร์การีตาวัย 5 ขวบเป็นจุดศูนย์กลางของภาพ ท่ามกลางบริวาร
• กระจกบนผนังด้านหลังที่สะท้อนเงากษัตริย์และพระมเหสี
• แคระและสุนัขตัวใหญ่ที่นอนสงบนิ่งใต้ขาทั้งหลาย
• ภาพบนผนังด้านหลังที่สลัว แต่เมื่อมองใกล้จะเห็นว่าเป็นภาพตำนานกรีก

ราชสำนักที่อนุญาตให้วาดราชวงศ์

เบลัซเกซเป็นจิตรกรประจำราชสำนักสเปนของพระเจ้าเฟลิเปที่ 4 และได้รับความไว้วางใจอย่างสูงจนมีสิทธิ์วาดภาพราชวงศ์ได้อย่างอิสระ ซึ่งในยุคที่เคร่งครัดเรื่องตำแหน่ง ถือเป็นสิทธิพิเศษอันใหญ่หลวง

จุดที่หลายคนมองข้ามคือกางเขนแดงบนเสื้อของเบลัซเกซซึ่งถูกเพิ่มเข้าไปในภาพภายหลัง เพื่อเฉลิมฉลองที่เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นอัศวินแห่งซานเตียโก ในปี ค.ศ. 1659 — เกียรติยศสูงสุดสำหรับจิตรกรในยุคนั้น

ภาพที่เปลี่ยนวิธีคิดของศิลปะ

Las Meninas ถูกเรียกว่า เทววิทยาแห่งการวาดภาพ เพราะมันเล่นกับบทบาทของผู้ถูกมองและผู้มองอย่างซับซ้อนที่สุดในประวัติศาสตร์ศิลปะ ผู้ชมกลายเป็นส่วนหนึ่งของภาพ เพราะจุดยืนของเราคือตำแหน่งของกษัตริย์ในกระจก

อิทธิพลของมันข้ามหลายศตวรรษ ตั้งแต่มาเนต์ที่ชื่นชม ความจริงของภาพ ไปจนถึงปิกัสโซที่วาดภาพนี้ซ้ำ 58 ครั้ง เพื่อถอดโครงสร้างของมันออกมาศึกษา และฟูโกต์ที่ใช้มันเป็นบทเปิดของหนังสือเรื่อง The Order of Things

แหล่งอ้างอิง

1. พิพิธภัณฑ์ปราโด กรุงมาดริด (เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์) ↗
2. บทความ Las Meninas — Wikipedia ภาษาอังกฤษ ↗

ภาพตัวอย่างในหน้านี้มาจาก Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ) นำมาใช้เพื่อการศึกษาและสื่อสารความรู้ศิลปะเท่านั้น