แม่ของวิสต์เลอร์ (Whistler's Mother)

ภาพรวม

แม่ของวิสต์เลอร์ เป็นภาพของแอนนา แมกนีล วิสต์เลอร์ มารดาของเจมส์ วิสต์เลอร์ ศิลปินชาวอเมริกัน-อังกฤษ วาดในปี ค.ศ. 1871 แม้คนทั่วไปเรียกภาพนี้ว่าภาพแม่ลูกผูกพัน แต่ชื่อจริงที่วิสต์เลอร์ตั้งให้คือ "Arrangement in Grey and Black No. 1" เพราะเขาต้องการให้ผู้ชมมองมันในแง่รูปทรงและสี ไม่ใช่ความรู้สึก

ภาพที่กลายมาโดยบังเอิญ

เดิมทีวิสต์เลอร์ตั้งใจจะใช้แม่เป็นแบบให้ลองวาดท่ายืน แต่แม่มีปัญหาสุขภาพและยืนนานไม่ได้ เขาจึงปรับมาเป็นท่านั่งหันข้างแทน ใบหน้าของแม่แทบมองไม่เห็นรายละเอียด เพราะวิสต์เลอร์เน้นที่องค์ประกอบโดยรวม

สิ่งเดียวในภาพที่บอกเล่าความผูกพันคือม่านแขวนที่แม่ขอให้วาด และภาพพิมพ์ของนักบุญบนผนัง — รายละเอียดเล็ก ๆ ที่ทำให้ผู้ชมได้รู้จักอุปนิสัยของเธอ

ศิลปะเพื่อศิลปะ

วิสต์เลอร์เชื่อในแนวคิด "ศิลปะเพื่อศิลปะ" (art for art's sake) ภาพจึงควรถูกมองเป็นเรื่องของเส้น สี และรูปทรง ไม่ใช่เรื่องเล่า เขาเลือกโทนสีเทาและดำอย่างจงใจ และจัดวางภาพให้ดูเรียบง่ายสงบนิ่งราวกับบทเพลง

ภาพนี้แสดงถึงความห่างเหินของบุคคล ไม่ใช่ความรู้สึกหดหู่ และชื่อภาษาอังกฤษของภาพที่ฟังดูเป็นนามธรรมก็สะท้อนความเชื่อนี้อย่างชัดเจน

จากเยาะเย้ยสู่อมตะ

เมื่อจัดแสดงครั้งแรกในลอนดอน ภาพไม่ได้รับการตอบรับดีนัก แต่เมื่อเดินทางไปปารีสและชนะรางวัลจากซาลง ภาพนี้ก็ถูกยกย่องจนกลายเป็นสัญลักษณ์ของวัฒนธรรมอเมริกันในช่วงสงครามโลก

มันถูกตีพิมพ์แสตมป์ เลียนแบบในวัฒนธรรมป๊อป และกลายเป็นหนึ่งในภาพสัญลักษณ์ของความเป็นแม่ในศิลปะตะวันตก

สิ่งที่ควรสังเกตเมื่อดูภาพนี้

• โทนสีเทาและดำที่วิสต์เลอร์เลือกใช้อย่างจงใจ เรียบง่ายและเงียบสงบ
• ท่าทางนั่งหันข้างของมารดา ที่ใบหน้าแทบมองไม่เห็นรายละเอียด
• ม่านแขวนที่มารดาขอให้วาด — รายละเอียดเดียวที่บอกเล่าความผูกพัน
• ภาพพิมพ์เล็ก ๆ ของนักบุญบนผนังด้านหลัง
• ความสมดุลของรูปทรงเรขาคณิต ทั้งสี่เหลี่ยมของผนังและเส้นโค้งของม่าน

การต่อสู้กับนักวิจารณ์

วิสต์เลอร์ฟ้องร้องนักวิจารณ์จอห์น รัสกิน ที่เขียนตำหนิภาพของเขาว่า ราวกับเอากระป๋องสีสาดใส่หน้าคนดู คดีนี้กลายเป็นที่ฮือฮา เพราะในห้องพิจารณาคดี รัสกินตั้งคำถามว่าภาพ Nocturne in Black and Gold ใช้เวลาวาดนานเท่าไร วิสต์เลอร์ตอบว่า แค่หนึ่งวัน แต่เป็นวันของตลอดชีวิต

แม้วิสต์เลอร์จะชนะคดี แต่ต้องจ่ายค่าใช้จ่ายจนเกือบล้มละลาย เหตุการณ์นี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของการต่อสู้ของศิลปินเพื่อสิทธิในการสร้างสรรค์อย่างอิสระ

แม่ผู้กลายเป็นสัญลักษณ์อเมริกัน

ภาพนี้ถูกยกย่องให้เป็น ภาพแม่ชาวอเมริกัน และถูกตีพิมพ์เป็นแสตมป์เมื่อปี ค.ศ. 1934 เพื่อเฉลิมฉลองวันแม่ของสหรัฐฯ ทำให้มันกลายเป็นภาพที่มีการจดจำมากที่สุดภาพหนึ่งในวัฒนธรรมอเมริกัน

แม้วิสต์เลอร์จะยืนกรานว่าภาพนี้คือ Arrangement in Grey and Black ไม่ใช่เรื่องแม่ แต่ประชาชนกลับเลือกที่จะรักมันในฐานะภาพแห่งความผูกพันระหว่างแม่ลูก — และนั่นคือชัยชนะของความรู้สึกเหนือทฤษฎีศิลปะ

แหล่งอ้างอิง

1. พิพิธภัณฑ์ออร์แซ กรุงปารีส (เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์) ↗
2. บทความ Whistler's Mother — Wikipedia ภาษาอังกฤษ ↗

ภาพตัวอย่างในหน้านี้มาจาก Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ) นำมาใช้เพื่อการศึกษาและสื่อสารความรู้ศิลปะเท่านั้น